Bibliofilstwo Poznańskie

 

Spotkania poznańskich bibliofilów. Ewa Syska

 

Spotkanie opisał: Leonard Rosadziński

 

 

                              

                 Spotkania poznańskich bibliofilów. Ewa Syska i Leonard Rosadziński

 

 

     Pewnego dnia, jesienią 2011 roku, do antykwariatu „Rosa”,  prowadzonego przez moją małżonkę, zadzwonił telefon. Rozmówczynią była Pani, która się przedstawiła jako Ewa Syska z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu i poprosiła o rozmowę ze mną, pytając czy mógłbym pomóc w uzyskaniu informacji o Marianie Swinarskim, antykwariuszu działającym w okresie międzywojennym w Poznaniu, gdyż pisze pracę o tej postaci i zbiera materiały. Po chwili zastanowienia powiedziałem, że posiadam w swoich zbiorach książkę o porcelanie, której współautorem był właśnie Swinarski i kilka informacji o tej osobie posiadam. Ostatecznie umówiliśmy się w antykwariacie na rozmowę. Po kilku dniach Ewa Syska przybyła na spotkanie. Przyniosłem z domu egzemplarz książki i podałem wiadomości, które kiedyś usłyszałem od znajomych i kolegów, którzy znali w przeszłości Mariana Swinarskiego. Współpraca nad tym tematem trwała około roku, gdzie w tym okresie starałem się uzyskać i potwierdzać różne wydarzenia z życia tej kontrowersyjnej postaci. Kilka podanych informacji było wartościowych i zostały dodane do biografii Swinarskiego i umieszczone w publikacji. 

 

        

      M. Swinarski, L. Chrościcki 

Znaki porcelany i polskiej ceramiki

          (Poznań1949)

                  M. Swinarski, L. Chrościcki 

          Znaki porcelany i polskiej ceramiki

                     (Poznań1949)

 

      Tak się złożyło że w tym samym czasie pracowałem nad swoją monografią o kolekcjonowaniu książek. Poprosiłem wtedy Ewę o podjęcie się redakcji naukowej, na co przystała. Książka Poszukiwacz, czyli niezwykli ludzie i stare książki została wydana w 2014 roku nakładem Antykwariatu „Rosa”. Poznając się bliżej, dowiedziałem się, że Ewa kolekcjonuje druczki bibliofilskie i posiada niewielki, ale ciekawy zbiór książek z tego zakresu, zapytałem zatem czy chciałaby wstąpić do Wielkopolskiego Towarzystwa Przyjaciół Książki, a tam poznać innych miłośników książki. W 2014 roku, na jednym z zebrań Towarzystwa, zwyczajowo zarekomendowałem nową kandydatkę, która została przyjęta w poczet członków organizacji.  

     Kilka tygodni temu zaprosiłem Ewę na spotkanie, z prośbą aby opowiedziała o swojej pasji do książek, prezentując swój księgozbiór, uchyliła rąbka tajemnicy o planowanych publikacjach  i swoich nowych odkryciach w badaniach nad proweniencjami starych książek.

     Ewa Syska swoją przygodę z czytelnictwem rozpoczęła dość wcześnie, bo jako czteroletnia dziewczynka. Wówczas bardzo interesowała się gazetami i czasopismami, które do domu przynosili rodzice. Widząc zamieszczane zdjęcia, bardzo ciekawa była ich treści, wiedząc że litery układały się tak, że dawały informację, postanowiła więc to rozszyfrować. Po kilkunastu miesiącach już umiała odczytywać znaki pisarskie, widząc to, rodzice zaprowadzili córkę do miejskiej biblioteki, gdzie pani bibliotekarka wyszukała dla niej, na dobry początek „Lokomotywę” Juliana Tuwima z ilustracjami J.M. Szancera. W tym czasie, także nauczyła się pisać, ale to pismo było odzwierciedleniem kroju czcionki i jak poszła do szkoły to miała poważne problemy aby to przekształcić  w normalne pisanie.

     Przez następne lata bardzo wiele czytała, doskonale pamięta serię powieści z cyklu „Ania z Zielonego Wzgórza” Lucy Maud Montgomery, powieści J. Verne’a, W pustyni i puszczy H. Sienkiewicza a także powieści przygodowe z cyklu przygód Tomka Wilmowskiego, A. Szklarskiego. Następnym etapem było gromadzenie własnej biblioteczki. Interesując się historią, czytała i kupowała książki z tego zakresu. Mieszkając w małym miasteczku, gdzie była jedna księgarnia, a książki w czasach osiemdziesiątych były rarytasem, często wraz z bratem stawała w kolejce przed księgarnią, na długo przed jej otwarciem, aby kupić zapowiedzianą książkę. Pamięta zdarzenie, gdy stojąc w kolejce za dwutomową biografią Napoleona Alberta Manfreda, jedna nobliwa Pani,  zgarnęła ostatni egzemplarz sprzed jej nosa, komentując że taka smarkula i tak jej nie przeczyta, bo przecież to opasłe tomy, smutek był wielki. 

     W latach dziewięćdziesiątych, gdy likwidowano część księgarń, na wysprzedaży zaczęły się pokazywać podręczniki akademickie za niewielkie pieniądze. Wtedy też mogła zaopatrzyć się we wiele tytułów znakomitych historyków polskich m.in: Jerzego Topolskiego Zarys dziejów Polski (PWN, Warszawa 1986) oraz pod jego redakcją Dzieje Polski (PWN, Warszawa 1981), Jerzego Strzelczyka, Brandenburgia (Książka i Wiedza, Warszawa 1975). Bardzo ceniła sobie serię historyczną wydawaną nakładem Krajowej Agencji Wydawniczej „Dzieje Narodu i Państwa Polskiego” (Warszawa, 1987-2001), w skład której wchodziło 66 woluminów, i które wszystkie zebrała.

     Po latach stwierdziła że lektura tych opracowań, doprowadziła do najlepszej w jej życiu decyzji o wyborze studiów na Wydziale Historycznym UAM, gdzie mogła bezpośrednio poznać cenionych polskich naukowców, autorów publikacji które uwielbiała czytać.

     W 2004 roku obroniła doktorat za pracę Rycerstwo Nowej Marchii do połowy XIV w., a habilitację uzyskała w 2015 r. za książkę biograficzną Marian Swinarski (1902-1965) poznański antykwariusz i bibliofil (Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2014).

 

                              

          E. Syska, Marian Swinarski

                     (Poznań, 2014)

         Ekslibris M. Swinarskiego

 

                            
                                                   Ekslibris M. Swinarskiego  

 

     Jest także autorką książki Dokumenty Gorzowa Wielkopolskiego (Landsbergu) z lat 1257-1373 (Gorzów Wlkp – Poznań 2006). Napisała kilkadziesiąt artykułów wydanych w czasopismach naukowych, zarówno w krajowych i zagranicznych.

     W swoim księgozbiorze posiada dział Bibliofilstwo w skład którego wchodzi ok. stu publikacji. Do ważniejszych tytułów zalicza: Biblioteki wielkopolskie i pomorskie (Poznań, 1929), pod redakcją Stefana Wierczyńskiego, z której czerpała wiedzę o zasobach prywatnych bibliotek w tamtych czasach, w jednym z rozdziałów, opracowanym przez Bożennę Szulc-Golską „Wielkopolskie biblioteki prywatne”, znajdują się charakterystyki księgozbiorów bibliofilów poznańskich i wielkopolskich m.in.: Jana Kuglina, Romana Leitgebera, ks. Edmunda Majkowskiego, Stanisława Wasylewskiego, hr. Mielżyńskiej z Pawłowic, hr. Rogera Raczyńskiego z Rogalina, Augusta hr. Cieszkowskiego z Wierzenicy.

 

                                         

                   Bibljoteki wielkopolskie i pomorskie, praca zbiorowa  (Poznań, 1929)

 

 

      Na czołowym miejscu, wśród druków bibliofilskich znajduje się dzieło O miłości do ksiąg. To jest Philobiblon traktat łaciński Ryszarda de Bury w tłumaczeniu Jana Kasprowicza (Zakład Ossolińskich, Lwów 1921), obok znajdują się woluminy: K.M. Górskiego Biblioman (Gebethner i Wolff, Warszawa 1925), Książeczka o książce, (PIW, Warszawa 1961) w opracowaniu graficznym i autora ilustracji w drzeworycie Konstantego Sopoćko, dalej znajdują się okolicznościowe druczki organizacji bibliofilskich m.in.: Janusza Dunina Książka na miarę człowieka (Łódź, 1989), Mieczysława Rokosza O istocie bibliofilstwa (Warszawa, 1985), W kręgu dawnych pocztówek (Poznań, 1986), Wielkopolscy bibliofile o wystawie (Poznań, 1997).

 

             

 R. de Bury, To jest Philobilon traktat łaciński

 (Lwów, 1921)

                 K.M. Górski, Bibljoman

               (Warszawa - Łódź, 1925)

 

           
     Książeczka o książce (Warszawa, 1961)

        J. Dunin, Książka na miarę człowieka

        (Łódź, 1989)

 

         

          M. Rokosz, O istocie bibliofilstwa

                   (Warszawa, 1985)

           W kręgu dawnych pocztówek

                    (Poznań, 1986)

 

    Księgozbiór Ewy oprócz prezentowanych już druków bibliofilskich, składa się z literatury historycznej. Znajdziemy tam m. in. książki przedwojenne pochodzące z księgozbiorów z obszaru byłej Nowej Marchii, za szczególne cenne uznaje tomy pochodzące z nieistniejącego już księgozbioru chojeńskiego historyka-regionalisty Hansa Bütowa (1905-1944) z wpisami  własnościowymi: R. Reiche, Bausteine zur Geshichte der Stadt Königsberg in der Neumark während des Mittelalters (Königsberg, 1898), E. Grobkopf, Das Augustiner-Eremiten-Kloster in Naustadt (Neustadt/Orla, 1925) oraz książkę F. Wilhelma Die Bedeutung der Gassen und Strabennamen im alten und neuen Bautzen, (Bautzen, 1935) z pieczęcią nieistniejącej już biblioteki, działającego w latach 1891-1945 Towarzystwa Historii Nowej Marchii w Landsbergu/Gorzowie Wielkopolskim.

 

          

 R. Reiche, Bausteine zur Geschichte der Stadt 

                  (Konigsberg, 1898)

   E. Grobkopf, Das Augustiner-Eremiten

                (Neustadt/Orla 1925)

 

                                         

                      F. Wilhelm, Die Bedeutung der Gassen-und Strabennamen ...

                                                       (Bautzen, 1935)

 

 

    Do jednych z ważniejszych osiągnięć  naukowych dr hab. Ewy Syski należy zaliczyć książkę o Marianie Swinarskim. Do zainteresowania się tym tematem przyczynił się przypadek. W 2007 roku, przygotowując materiały do artykułu o pewnym średniowiecznym dokumencie przechowywanym w Archiwum Państwowym w Gorzowie Wielkopolskim, natrafiła na zagadkowe informacje związane z działalnością handlową poznańskiego antykwariusza Mariana Swinarskiego. Przez kilka lat zbierała wszelkie informacje od nielicznych już osób, które znały Swinarskiego,  od  rodziny, znajomych i osób mogących posiadać tę wiedzę np. antykwariuszy. Wykonała czasochłonne kwerendy druków należących niegdyś do księgozbioru antykwariusza, m. in. w Bibliotece Kórnickiej i Bibliotece Raczyńskich. Ostatecznie książka Marian Swinarski (1902-1965)…, ukazała się w 2014 r. Krótko po wydaniu książki, 9 grudnia tegoż roku,  z inicjatywy WTPK, w Bibliotece Raczyńskich odbyło się spotkanie z autorką, która barwnie przedstawiła postać Mariana Swinarskiego, osoby arcyciekawej  i intrygującej, można powiedzieć oryginalnej, bibliofila i kolekcjonera nie tylko starych książek, ale też dzieł sztuki.

 

                        

                                 dr hab. Ewa Syska opowiada o swojej książce

                  Marian Swinarski (1902-1965) poznański antykwariusz i bibliofil

 

 

   Półtora godzinny przegląd publikacji prowadzony przez Autorkę, był dla mnie i wszystkich zebranych niezwykłą okazją do obcowania z minioną epoką,  romantycznym klimatem międzywojennego Poznania, środowiskiem antykwariuszy, bibliofilów, znakomitych kolekcjonerów i wyjątkowo rzadkimi dziełami sztuki i rarytasami występującymi w tamtym minionym świecie.

     Powracając do zasobów księgozbioru Ewy Syski, znajduje się tam dział „500-lecie Drukarstwa Polskiego”. Interesując się księgoznawstwem zebrała publikacje z tego tematu, wydane w latach 1974-1976 przez szereg rodzimych wydawnictw, z okazji jubileuszowego roku 1975, 500-lecia narodzin typografii w naszym kraju:  Dawna książka i kultura, pod red. Stanisław Grzeszczuk i Alodia Kawecka-Gryczowa (Ossolineum, Wrocław 1975), Książka polska we Wrocławiu w XVIII wieku, Aleksandra Mendykowa (Ossolineum, Wrocław, 1975), Z dziejów polskiej książki w okresie Renesansu, Alodia Kawecka-Gryczowa (Ossolineum, Wrocław 1975), Katalog wystawy: Książka polska wydawana na Śląsku w XV–XVIII wieku, Barbara Górska, Adam Skura (Ossolineum, Wrocław, 1975), Początki sztuki drukarskiej na pomorzu w XV wieku, Zbigniew Nowak (PAN, Biblioteka Gdańska, Gdańsk 1976), W gnieździe drukarstwa polskiego, Wiktor Frantz (Wydawnictwo Literackie, Warszawa 1974), Drukarstwo krakowskie 1474–1974, Wacława Szelińska (Nakładem Komitetu Obchodów 500 lecia Drukarstwa Polskiego, Kraków 1974), Książka polska wczoraj i dziś, opracowanie zbiorowe (Biblioteka Narodowa, Warszawa 1974).

 

           B. Górska, A. Skura,

Książka polska wydawana na Śląsku

w XV-XVIII wieku. Katalog wystawy

            (Wrocław, 1975) 

            A. Kawecka-Gryczowa,

Z dziejów polskiej książki w okresie Renesansu

                   (Wrocław, 1975)

 

 

    

 Dawna książka i kultura, opr. zbiorowe

                  (Wrocław, 1975)

 W. Szelińska, Drukarstwo krakowskie

               (Kraków, 1975)

 

                  

                     W. Frantz,

    W gnieździe drukarstwa polskiego

                (Warszawa, 1974)

 

                              Z. Nowak,

         Początki sztuki drukarskiej na pomorzu w XV w.

                           (Gdańsk, 1976)

 

 

   Na końcu spotkania, zapytałem Ewę o plany naukowe. Aktualnie posiada już zaawansowane prace nad biografią Stanisława Latanowicza (1886-1935), poznańskiego bibliofila i kolekcjonera, działającego w okresie międzywojennym, który zginął w tragicznych okolicznościach, zaś jego zbiory trafiły po części do Biblioteki Raczyńskich i Muzeum Miejskiego w Poznaniu.

 

             Ekslibris Stanisława Latanowicza         Ekslibris Leokadii Latanowicz

 

Zdjęcia: Leonard Rosadziński, Ewa Syska

 

Kontakt

 

                    

 

                   

           

                nedla@o2.pl

statystyka

Projekt graficzny www.larkdesign.eu, Hiszpański z native speakerem Poznań