Bibliofilstwo Poznańskie

 

Spotkania poznańskich bibliofilów: Marek Maluda

 

Spotkanie opisał: Leonard Rosadziński

 

 

                                 

Teka "Die Hohe Tatra", (Lipsk, brw.). Jedna z akwarel Edwarda Theodora Comptona

                                                       Morskie Oko

 

 

 

                          

                                    Spotkanie z poznańskim bibliofilem: 

                     Markiem Maludą (od prawej), obok Leonard Rosadziński

 

 

    Z początkiem lat osiemdziesiątych poznański Klub Miłośników Fantastyki Naukowej „Orbita”, w pawilonie Spółdzielni Mieszkaniowej „Winogrady”, organizował cykliczne co niedzielne aukcje książek rzadkich i poszukiwanych z literatury SF, przekazane do licytacji przez członków Klubu. Równolegle odbywała się tam giełda książek, gdzie na przygotowanych stoiskach prezentowane były książki z wielu tematów i gatunków literackich, a intencją organizatorów był a ich wymiana. Wieść o organizowanych aukcjach i giełdach książek, szybko rozniosła się po mieście i po kilkunastu niedzielnych imprezach, na to wydarzenie tłumnie zaczęli przybywać czytelnicy, miłośnicy i kolekcjonerzy książki, nie tylko interesujących się SF.

    Organizowane aukcje książek fantastyczno naukowych cieszyły się ogromnym powodzeniem, przykładowo tytuł Jad mantezji Janusza A. Zajdla (Nasza Księgarnia, Warszawa 1965), wylicytowany został za kwotę 3,500 tys. zł, a Jeńcy płonącej otchłani Borysa Fradkina (Iskry, Warszawa 1961), za 3,000 zł, była to prawie równowartość ówczesnej pensji. Dziś te tytuły można kupić za 10 zł. Koniec lat siedemdziesiątych i lata osiemdziesiąte, był to okres powszechnego, gorączkowego poszukiwania książek, część kupowano dla czytania ale też dobrej lokaty kapitału i spekulacji. Wykupywane książki z księgarń osiągały na wtórym rynku astronomiczne ceny.

 

        

J.A. Zajdel, Jad mantezji  

(Warszawa, 1965)

B.Fradkin, Jeńcy płonącej otchłani

(Warszawa, 1961)

 

     Na aukcję nie przekazywałem książek, ponieważ dubletów z literatury SF nie posiadałem, natomiast na przydzielonym mi stoisku, wystawiałem książki z literatury pięknej, popularnej, reportażowej, głównie: anglosaskiej, europejskiej, iberoamerykańskiej, wydawanej między innymi w seriach: Współczesnej Prozy Światowej, Klubu Interesującej Książki (KIK), Nike, poszukiwanych wówczas zagranicznych autorów: Georga Orwella, Trumana Capote, Aldousa Huxleya, Kurta Vonneguta, Josepha Hellera, Irwina Shawa, Gabriela Garci Marqueza i wielu innych. Miałem nadzieję że oferując do wymiany poszukiwane tytuły, często nabyte znacznym wysiłkiem, uda mi się zdobyć stare, przedwojenne powieści z fantastyki. Tam też poznałem kilku pasjonatów zbierający książki: Andrzeja Chylewskiego, Antoniego Dudę, Tomasza Cieślę i Marka Maludę, z którymi przez wiele następnych  lat utrzymywałem znajomość.

    Jednej niedzieli, z początkiem 1983 roku, do mojego stoiska podszedł klient, oglądając wyeksponowane książki, zapytał o cenę powieści Coś się stało J. Hellera. Odpowiedziałem że nie jest na sprzedaż tylko na wymianę – najlepiej na książkę wydaną przed wojną z gatunku SF. Gdy się przedstawił, w dalszej rozmowie dowiedziałem że Marek zbiera literaturę górską ale także jest czytelnikiem prozy światowej, czytał Paragraf 22 J. Hellera i chciałby zapoznać się z następną książką tego autora, a co do wymiany, to w domu posiada kilka przedwojennych książek, które może się pozbyć. Umówiliśmy się na przyszłą niedzielę. Marek przyszedł i pokazał książki. Rzeczywiście były to wydania przedwojenne, ale tylko jedna z nich mnie zainteresowała, była to powieść Bolesława Żarnowieckiego Rok 1975. Powieść z czasów przyszłych (Księgarnia Wojskowa, Warszawa 1928), w dwóch współoprawnych tomach, tytuł rzadki i ważny w polskiej literaturze SF. Do wymiany doszło i obydwoje byliśmy zadowoleni.

 

                                             
                                        B.Żarnowiecki, Rok 1975 (Warszawa, 1928)  

 

     I tak poznałem Marka Maludę, pasjonata gór i kolekcjonera książek, bibliofila z wykształcenia geografa, z którym przez prawie z górą 35 lat utrzymujemy naszą znajomość i przyjaźń.

    W listopadzie tego roku Marek przejechał mnie odwiedzić i przywiózł ze sobą kilkanaście książek z literatury górskiej i inne obiekty.  Kilka spędzonych godzin na oglądaniu cennych i rzadkich druków oraz ciekawych rozmowach, szybko minęło. Ja ze swojej strony pokazałem moje ostanie oprawy ozdobne w tym najnowszą, oprawę sztambucha z wizerunkami motyli.

 

                          
Spotkanie z poznańskim bibliofilem:  Markiem Maludą (od prawej), obok Leonard Rosadziński  

 

    W początkiem 1972 roku, Marek będąc u swojej babci, natrafił na książkę Na szczyt świata Wiktora Ostrowskiego (Gebethner i Wolff, Warszawa 1938), która dotyczyła zdobycia Mount Everestu. Książka ta była jego pierwszą lekturą dotyczącą gór i stała się początkiem kolekcji górskiej, którą tworzył przez lata,  liczącej dziś ok. 4 tys. woluminów.

 

                 
 
                                        
 
                               W. Ostrowski, Na szczyt świata (Warszawa, 1938)  


   Zaczął od gromadzenia przewodników górskich i literatury alpinistycznej, z biegiem lat poszerzał zakres zainteresowań o geografię, geologię, historię i literaturę piękną, wszystko dotyczące gór a najbardziej temat Tatr i Sudetów oraz Himalajów.

   Pierwszymi książkami tworzącego się księgozbioru górskiego były: Tragedie tatrzańskie Wawrzyńca Żuławskiego (Sport i Turystyka, Warszawa 1956), przewodniki tatrzańskie m.in. Tatry Józefa Nyki (Sport i Turystyka, Warszawa 1972) oraz od 1974 prenumerata „Taternika”, czasopisma wychodzącego nieprzerwanie od 1907 roku, poświęconemu taternictwu i alpinizmowi. Przez kilka lat udało się Markowi zdobyć archiwalne numery pisma w tym dwa zeszyty konspiracyjne z siedmiu „Taternika” numery wojenne – egzemplarze unikalne wydawane w czasie wojny, praktycznie nie występujące w obrocie antykwarycznym w nakładzie 25–50 egz. (!). Rarytasy bibliofilskie.

 

                                          
                                                 "Taternik", Warszawa, 1941  

 

    Przez następne lata w poszukiwaniu książek,  często odwiedzał Antykwariat Naukowy im. J.K. Żupańskiego przy Starym Rynku w Poznaniu i jego filii przy ul. Paderewskiego. W 1996 roku antykwariat zakupił jeden z większych księgozbiorów tatrzańskich w kraju po Zbigniewie Kupczyńskim z Wrocławia, miał więc wielką okazję zakupić wiele rzadkich pozycji uzupełniając swój księgozbiór m.in.: Bohdana Dyakowskiego W góry, w góry, miły bracie  (Wydawnictwo M. Arcta, Warszawa brw.), Stanisława Witkiewicza Na przełęczy. Wrażenia i obrazy z Tatr (Gebethner i Wolff, Warszawa 1891) w oprawie wydawniczej Marcelego Żenczykowskiego introligatora i drukarza, Walerego Eljasza-Radzikowskiego Szkice z podróży w Tatry (Nakład Tygodnika Wielkopolskiego, Poznań 1874), Jalu Kurka Mount Everest 1924 (Główna Księgarnia Wojskowa, Warszawa 1933),

 

  

B. Dyakowski, W góry, w góry, miły bracie

(Warszawa, brw.)

  Jalu Kurek, Mount Everest 1924

   (Warszawa, 1933)

 

               

S. Witkiewicz, Na przełęczy. ...

(Warszawa, 1891).

Oprawa M. Żenczykowski

              S. Witkiewicz, Na przełęczy. ...

              (Warszawa, 1891).

              Okładka książki

 

z przewodników: W. Eljasza-Radzikowskiego Ilustrowany przewodnik do Tatr, Pienin i Szczawnicy (Nakład Księgarni J.K. Żupańskiego, Poznań 1870 [pierwsze wydanie]) i tego samego autora następne wydanie Tatry, (należy tu dodać że przewodników W. Eljasza było sześć wydań, które ukazywały się w latach 1870-1900. Wydania II-VI ukazały się pod różnymi tytułami w Krakowie. Najczęściej wydane nakładem własnym), Janusza Chmielowskiego Przewodnik po Tatrach. Tatry Wysokie (E. Wende i S-ka, Warszawa – Lwów 1908), część II.III.IV., Mieczysława Kowalewskiego Zakopane i Tatry – Kalendarzyk Tatrzański 1901, oraz powieści Stanisława Piaseckiego W potrzasku, część 2 (Wydawnictwo Polskie R. Wegnera, Poznań brw.) i Tadeusza Gluzińskiego Przygoda (Wydawnictwo Polskie, R. Wegnera, Poznań brw.).

 

           

 W. Eljasz, Ilustrowany przewodnik do Tatr,

Pienin i Szczawnicy (Poznań, 1870)

     W. Eljasz, Szkice z podróży w Tatry

    (Poznań, 1874)

 

                               
                                                     Przewodniki Tatrzańskie  

 

                               
         S. Piasecki, W potrzasku (Poznań, brw.)         T. Gluziński, Przygoda (Poznań, brw.)  

 

    Dwudziestopięcioletnia współpraca z Antykwariatem Naukowym była dla Marka bardzo owocna, zakupił przez te lata wiele rzadkich druków m.in.: Maksymiliana Nowickiego O świstaku (Nakładem Kazimierza Hr. Wodzickiego, Kraków 1865), Kazimierza hr. Wodzickiego Wycieczka ornitologiczna. W Tatry i Karpaty Galicyjskie (Księgarnia Günthera, Leszno 1851), Stefana Gębarskiego Robinson tatrzański (M. Arct, Warszawa brw.), Marii Juli Zaleskiej  Przygody podróżnika w Tatrach  (Gebethner i Wolff, Warszawa 1882) a z zagranicznych wydań, książki w pięknych oprawach wydawniczych: Ericha Richtera Die Erschliessung der Ostalpen (Deutschen u. Osterreichischen. Alpenverein, Berlin 1893) i Theodora Wundta Das Matterhorn und Seine Geschichte  (Raimund Mitscher, Berlin 1896).

 

   
 M.Nowicki, O świstaku (Kraków, 1865)

 K. Wodzicki, 

Wycieczka ornitologiczna ...

(Leszno, 1851)

 

             

 S. Gębarski, Robinson Tatrzański

(Warszawa, brw.)

           J.M. Zaleska,

           Przygody podróżnika w Tatrach

           (Warszawa, 1882)

 

       

 E. Richter, Die Erschliessung der Ostalpen

(Berlin, 1893)

    T. Wundt, Das Matterhorn und seine...

    (Berlin, 1896)

 

    W drugiej połowie lat dziewięćdziesiątych Marek wprowadził mnie do Wielkopolskiego Towarzystwa Przyjaciół Książki, niedługo potem w roku 1998 miałem okazję podziwiać zbiory kolegi na monograficznej wystawie pt. „Moje góry”, które zorganizowało Towarzystwo. Wystawa była eksponowana w holu Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu w dniach 2 – 26 luty 1998.

     Marek Maluda w kilku gablotach, szeroko zaprezentował fragmenty swojego cennego księgozbioru: XIX i XX-wieczne przewodniki tatrzańskie, literaturę górską dla dzieci i młodzieży, Tatry w opisie XIX-wiecznych podróżników, geografia i geologia, ochrona przyrody, publikacje dotyczące Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego, czasopisma górskie i alpinistyczne, utwory poetów tatrzańskich, opracowania z historii taternictwa w tym literaturę wspomnieniową – wydawnictwa do 1945 r., etnografie i pasterstwo, monografie Zakopanego, jedna z gablot poświęcona została Mieczysławowi Karłowiczowi, kompozytora, taternika i fotografa, dalej: opracowania dotyczące Pienin, Beskidu Zachodniego i Wschodniego oraz Sudet, na końcu przeglądu prezentacji wystawy, wyeksponował temat Mount Everestu prezentując książki: Edmunda Libańskiego Walka o szczyt świata (Wyd. Zakładu Narodowego Ossolińskich, Lwów – Warszawa – Kraków 1924), W śniegach Himalajów Janusza Klarnera (Czytelnik, Warszawa 1948). Z okazji wystawy wydrukowano okolicznościowy druczek bibliofilski pt. „Moje Góry” opracowany przez Marka Maludę a słowo wstępne napisała komisarz wystawy Izabela Mrugasiewicz.

 

 J. Klarner, W śniegach Himalajów

(Warszawa, 1948)

 E. Libański Walka o szczyt świata

(Lwów-Warszawa-Kraków, 1924)

 

    Pasja zamiłowania do gór nie ograniczała się tylko do zbierania książek. Od początku lat siedemdziesiątych systematycznie jeździł w polskie góry, początkowo głównie w Tatry i Sudety, później w Beskidy, przechodząc większość szlaków turystycznych. Po 1989 roku zaczął zdobywać góry Słowacji (Tatry, Mała i Wielka Fatra), Rumuni (Karpaty Wschodnie i Południowe, Bułgarii (Riła i Piryn), Niemiec i Norwegii. Do najbardziej ulubionych rejonów należą włoskie Dolomity i góry byłej Jugosławii. Od 2002 roku zaczął podróżować po całym świecie. Wszystkie wyjazdy były niezwykle ciekawe i emocjonujące.

    Do najciekawszych – jak wspomina Marek – można zaliczyć wejście na Kilimandżaro (5895 m.). Zdobywanie szczytu trwało około tygodnia. Trudy wędrówki i rozrzedzone powietrze w pełni zrekompensowała afrykańska egzotyka i bujna przyroda, zwłaszcza świat roślinny. Na jednym ze spotkań WTPK po wyprawie na Kilimandżaro, Marek w swojej relacji opowiedział o przebiegu podróży do Tanzanii i trasie wspinaczki na szczyt góry. Barwnej gawędzie towarzyszył przegląd fotograficzny poszczególnych etapów wędrówki przez wyświetlenie na ekranie przezroczy. Wszystko było takie ciekawe że jeszcze po zakończeniu opowiadania, członkowie Towarzystwa długo dopytywali się o szczegóły i inne aspekty wyprawy, a dla nas słuchaczy, wrażeń było co nie miara.

   Wiele emocji przyniósł wyjazd do Peru. Oprócz zdobycia sześciotysięcznika Chachani (6087 m.), zwiedził słynny kanion Rio Colca i odbył 7-dniowy trekking w Cordiliera Blanca, przez wielu uznawanych za najpiękniejsze góry na świecie. Dodatkową atrakcją wyjazdu było zwiedzanie ważniejszych zabytków inkaskich, w tym Machu Picchu. Będąc w  Limie, miał ciekawe  zdarzenie. Jadąc taksówką na lotnisko, gdy kierowca usłyszał słowo „Polonia”, bezbłędnie wyrecytował bez mała pół ówczesnego składu Lecha Poznań.

    W 2006 roku spełniło się marzenie Marka o pobycie w Himalajach, które miały szczególne   znaczenie. Czytając i kolekcjonując literaturę himalaistyczną podziwiał sylwetki zdobywców najwyższych szczytów świata ich wspaniałe pełnego trudu wyprawy w tym złotej ery osiągnięć polskich himalaistów.  Podczas 3-tygodniowej wędrówki w Nepalu, okrążył ośmiotysięczną Annapurnę, przechodząc m.in. przez Thorong La (5416 m.). Do każdej podróży przygotowywał się czytając dostępne przewodniki czy opracowania. W większości podróży towarzyszyła mu małżonka Jolanta.

 

                                 

                                 Książki obcojęzyczne dotyczące ośmiotysięcznika K2,

                                        drugiego co do wysokości szczytu Ziemi

 

 

    Oprócz poszukiwań w poznańskim antykwariacie a także w antykwariatach krajowych, przeglądał oferty antykwariatów zagranicznych, będąc na miejscu w Niemczech i w Internecie.  Wyszukał i kupił bardzo rzadkie pozycje m.in. Carla  Reyemhola Vierzehn Tage in den Central-Karpaten … (Nysa, 1842), jest to najstarszy drukowany przewodnik po Tatrach, który ukazał się 18 lat przed pierwszym przewodnikiem w języku polskim, J.H. Fritscha Taschenbuch für Reisende ins Riesengebirge (Fleischer, Leipzig 1816), jeden z najstarszych przewodników po Sudetach, Karla Koristka Die Hohe Tatra in den Central-Karpaten (Justus Perthes, Gotha 1864) jest to nowoczesna monografia Tatr napisana przez K. Koristke, profesora geografii z Pragi.

 

                                   
                      C. Reyemhol, Vierzehn Tage in den Central-Karpaten ... (Nysa, 1842)  

 

                                  
                  J.H. Fritsch, Taschenbuch fur Reisende ins Riesengebirge (Lipsk, 1816)  

 

                                
                       K. Koristka, Die Hohe Tatra in den Central-Karpaten (Gotha, 1864)  

 

  Był także częstym klientem  antykwariatów w Warszawie, Krakowie i Bydgoszczy biorąc udział w organizowanych aukcjach książek. W Warszawie udało mu się wylicytować 3-tomowy przewodnik Henryka Gąsiorowskiego po Beskidach Wschodnich (Czarnohora, Gorgany). Dużą satysfakcje przyniosło wylicytowanie w krakowskim domu aukcyjnym Rara Avis bardzo rzadkich czasopism taternickich (Taterniczek i Pokutnik)

     Interesował się także starymi górskimi grafikami, które wyszukiwał i nabył: Teka Die Hohe Tatra (Verlag von J.J. Weber in Leipzig, brw) zawierająca 7 plansz kolorowych (akwarel) i 26 drzeworytów przedstawiających Tatry. Autorem był genialny malarz – Edward Theodore Compton, specjalista od motywów górskich. Artysta odwiedził Tatry w 1904 roku a pokłosiem tego pobytu jest prezentowana teka, inną grafiką jest imponująca wielkością (156x410 mm) litografia zatytułowana „Das Glätzer Gebirge” (data wydania ok. połowy XIX w.), której autorem jest Garl Theodor Mattis, przedstawiającą panoramę Kotliny Kłodzkiej z widokiem na Dolinę Nysy, Młynów i Kłodzko. W swoich zbiorach posiada unikalny przykład ikonografii – Karkonosze w kilkunastu widokach, wykonanych techniką stalorytu, w formie róży.

 

 Teka "Die Hohe Tatra", (Lipsk, brw.)

 Teka "Die Hohe Tatra", (Lipsk, brw.)

Karta tytułowa

 

                            
 Teka "Die Hohe Tatra", (Lipsk, brw.). Jedna z akwarel Edwarda Theodora Comptona  

 

 

                          

                                     Litografia "Das Glatzer Gebirge" (brw.)

               Panorama Kotliny Kłodzkiej z widokiem na Dolinę Nysy, Młynów i Kłodzko

 

 

                       
                                    Rozeta z widokami Karkonoszy  

 

     W księgozbiorze w dziale czasopism, znajdują się pisma poświęcone taternictwu i alpinizmowi, polskie i zagraniczne: m.in: wspomniany „Taternik”, poznański „Oscypek”, Taternik Łódzki”, „Wierchy” oraz wspomniane już krakowskie czasopisma „Taterniczek” i „Pokutnik”, to ostatnie, czasopismo poświęcone w głównej mierze wspinaczce skałkowej. W latach 1940-1948 ukazało się 5 numerów tego pisma, przy nakładzie 50 egz. Pierwsze trzy numery wydano w konspiracji.

 

         
 Czasopismo "Pokutnik", nr 2/3 1941        Czasopismo "Pokutnik", 1947

 

    Marek Maluda jest autorem kilku artykułów opublikowanych w czasopiśmie „Taternik”: Dzieje Mount Everestu w polskiej literaturze alpinistycznej (nr 3/2014) oraz w tym samym numerze Wielka encyklopedia gór i alpinizmu i Wydawnictwa seryjne w polskiej literaturze alpinistycznej (nr 2/2015).  

 

              
 Czasopismo "Taternik" nr 3/2014

                Czasopismo "Taternik" nr 3/2014

                          artykuł Marka Maludy

                          "Dzieje Mount Everestu

                  w polskiej literaturze alpinistycznej"

 

   Księgozbiór Marka Maludy, oprócz omawianej literatury górskiej, posiada też inne działy, również ciekawe i cenne: Wielkopolska, Monografie miast, Historia kolei w Polsce, Tramwaje,  Wieże widokowe (Czechy, Niemcy).

   W przeszłości pracował w księgarni Niezależnej Agencji Kolporterskiej „Bibuła” w latach 1997-2001 pracował w prywatnym antykwariacie „Omega”. Od 2001 roku prowadził własny antykwariat „Alfa”, specjalizujący się w kartografii (XVI-XIX w.), grafice (widoki miast) i szeroko rozumianych regionaliach.

  Obecnie myśli nad nową wyprawą w góry, tam gdzie jeszcze nie był.

 

Wszystkie prezentowane książki i czasopisma o górach z księgozbioru Marka Maludy

Zdjęcia: Leonard Rosadziński

 

Kontakt

 

                    

 

                   

           

                nedla@o2.pl

statystyka

Projekt graficzny www.larkdesign.eu, Hiszpański z native speakerem Poznań